Może wydawać się, że poszukiwanie wartości w pracy, jej celu i sensu to zagadnienia teoretyczne, podnoszone bardziej przez psychologów czy coachów, niż przeżywane na co dzień przez pracowników. A jednak w swojej pracy z pacjentami widzę, że jest to temat, poruszany przez nich samych. Często są to osoby, które pracują na menedżerskich stanowiskach, w firmie, która umożliwia im rozwój, mają pensje odpowiednie do swoich kompetencji oraz pakiet atrakcyjnych świadczeń. A jednak czują się w pracy sfrustrowani i zastanawiają się nad jej zmianą, ponieważ uważają, że ich praca niczemu nie służy, nie ma sensu dla nich, spostrzegają ją jako nieznaczącą dla firmy, albo pozbawioną społecznie użytecznej wartości. W tych wszystkich wariantach frustracji przewija się wątek znaczenia pracy, jej wartości.
Wartości zawodowe i życiowe czynnikami chroniącymi przed wypaleniem
Zapoznałam się z tematem znaczenia wartości pracy już w trakcie pisania pracy doktorskiej, a potem realizowania badań, w których m.in. sprawdzałam związki wypalenia zawodowego z hierarchią wartości osobistych i zawodowych. Wynika z nich, że pewne wartości pełnią tzw. funkcję ochronną, zabezpieczają przed rozwojem wypalenia zawodowego. Do takich wartości należy: wykorzystanie zdolności, rozwój własny, stosunki społeczne (przyjmowanie wsparcia od innych) oraz interakcje społeczne (przebywanie w grupie, bycie częścią społecznego organizmu). Spełnienie tych wartości, gdy nie tylko je wyznajemy, ale według nich żyjemy, skutkuje wzmocnieniem motywacji wewnętrznej i zabezpiecza tym samym przed wypaleniem zawodowym. Ale niezależnie od tych uniwersalnych wartości, łączących ludzi, każdy z nas ma swoje indywidualne pasje, zainteresowania i „obdarowania”, które będą determinować unikalne jednostkowe cele czy wartości, nadające życiu sens.
IKIGAI – japońska koncepcja życia pełnego wartości
Te wszystkie metody, moim zdaniem, łączy w sobie japońska koncepcja IKIGAI. W sformułowaniu Ikigai łączy się ze sobą słowo iki, oznaczające “żywy” lub “życie” i gai, oznaczające “korzyść” lub “wartość.” Połączone razem oznacza „to, co nadaje życiu wartość, znaczenie, cel”. Jak zauważa Jeffrey Gaines, Ikigai jest podobne do francuskiego określenia: “raison d’etre”, czy angielskiego „reason for being”. Profesor japonistyki Arkadiusz Jabłoński, tłumaczy natomiast Ikigai jako „sens życia”.
Koncept Ikigai wywodzi się z tradycyjnej japońskiej medycyny, która upatruje związek stanu zdrowia fizycznego ze zdrowiem psychiczno-emocjonalnym i poczuciem życia świadomego celu. Dostrzegane są związki Ikigai z różnymi współczesnymi teoriami, czy terapiami. Warto m.in. zauważyć podobieństwo Ikigai do zaleceń Terapii Poznawczo Behawioralnej aby podejmować aktywności, które mogą tworzyć poczucie zadowolenia/przyjemności oraz poczucie mistrzostwa, również w redukcji nastrojów depresyjnych.
Koncepcję Ikigai jako celu życia, zarówno w wymiarze osobistym, jak i społecznym, obrazuje diagram. Przedstawia on cztery sfery:
- Co kochasz
- W czym jesteś dobry
- Czego potrzebuje świat
- Za co możesz otrzymać zapłatę
Zgodnie z tym schematem w miejscu łączącym:
- To, co kochasz i w czym jesteś dobry, jest twoja pasja.
- To, co kochasz i to, czego potrzebuje świat, jest twoja misja.
- To, czego potrzebuje świat i za co możesz otrzymać zapłatę, jest twoje powołanie.
- To, w czym jesteś dobry i za co możesz zarabiać, jest twój zawód.
Ikigai zajmuje centralną pozycję i obejmuje cztery główne sfery zainteresowań oraz to, jak mogą się one pokrywać w życiu. Ikigai oznaczałoby zatem coś, co Cię pasjonuje, w czym jesteś również dobry, czego potrzebuje teraz świat i za co ktoś Ci zapłaci.
Za pomocą tego diagramu można spróbować samemu określić swoje osobiste Ikigai. Można wypełnić każdą sferę odpowiednią treścią w oparciu o własne doświadczenia, samowiedzę i rozumienie świata. Niektóre treści, mogą się pojawić łatwo, inne mogą zająć więcej czasu i autorefleksji, czasem może okazać się potrzebna pomoc – bliskiej osoby, psychologa, coacha, tak samo jak w innych przytaczanych wcześniej przeze mnie, metodach identyfikowania ważnych w życiu wartości. Wypełnienie tego diagramu może pomóc wyjaśnić, w jakim etapie poszukiwania Ikigai jesteś i jak możesz dokonać niezbędnych zmian, aby osiągnąć ten często trudny do rozpoznania sposób zapewniający spełnione życie. Możesz także użyć tej metody kiedy zastanawiasz się nad zmianą pracy, na taką, która jest bliższa Twojego Ikigai.
W następnym wpisie na blogu opiszę jakie pytania można sobie zadać, aby zidentyfikować dla siebie te cztery sfery i samo Ikigai.
Opracowano na podstawie: „The Philosophy of Ikigai: 3 Examples About Finding Purpose” – Jeffrey Gaines
