Osoby, które doświadczają wypalenia zawodowego, odczuwają poczucie winy, obwiniają się za jego wystąpienie, próbują ukrywać swoje przeżycia i zmiany, których doświadczają. Długo też nie dzielą się z bliskimi, a jeśli to robią, rzadko znajdują zrozumienie i odpowiednie wsparcie. Wypalenie zawodowe to proces erozji zaangażowania w pracę. To, co niegdyś było ważne, pełne sensu i stanowiące wyzwanie staje się z czasem niemiłe, frustrujące oraz pozbawione znaczenia. W tym procesie energia zamienia się w wyczerpanie, zaangażowanie w cynizm i dystans, a efektywność w brak efektywności. Ci, którzy nigdy nie byli w pracy zaangażowani, mogą doświadczać rutyny i znudzenia. Wypalają się zatem tylko najlepsi, najbardziej zaangażowani pracownicy, zgodnie ze słynnym powiedzeniem czołowej specjalistki od wypalenia Christiny Maslach: „aby coś się wypaliło, musiało wcześniej płonąć”.
Główne przyczyny wypalenia zawodowego
są zewnętrzne, dotyczą rodzaju wykonywanej pracy i pracodawcy.
Przyczyny wypalenia zawodowego są przede wszystkim związane z rodzajem wykonywanej pracy, obciążeniem, jakie ona niesie, albo z samym środowiskiem pracy. Czynniki osobowe, czyli określone cechy naszego charakteru takie jak np. nadwrażliwość, perfekcjonizm, osobowość typu A – nastawienie na rywalizację i sukces lub bierność wobec trudności, zwiększają jedynie podatność na wypalenie, ale nie wywołują go. Aby wypalenie wystąpiło, muszą zaistnieć bezpośrednie przyczyny zewnętrzne związane właśnie z pracą.
Najważniejsze zewnętrzne przyczyny wypalenia to te, które, sprawiają, że wykonywana praca jest trudna. Może to być zatem:
- przeciążenie pracą – za duża ilość pracy, za trudna praca
- presja czasu – niemożliwe do dotrzymania terminy
- praca zmianowa – która zaburza rytm snu i nie pozwala się zregenerować
- kontakt z klientami, również tymi wewnętrznymi, który wymaga intensywnego kontaktu interpersonalnego.
Przyczyny wypalenia zawodowego są upatrywane także w nieobecności takich elementów środowiska pracy, których występowanie uznawane jest za konieczne, aby pracownik mógł doświadczyć, że jest szanowany, doceniany, ważny. Do wypalenia zawodowego z tych przyczyn dochodzi zatem, gdy w długim okresie czasu pracownik doświadcza BRAKU:
- informacji zwrotnej – brak pochwał od przełożonego i/lub od odbiorców swojej pracy,
- nagród, również tych niefinansowych, ale też wtedy gdy otrzymuje za niskie wynagrodzenie w stosunku do wkładanego wysiłku,
- możliwości wpływu na to, w jaki sposób praca jest wykonana,
- uczestniczenia w decyzjach,
- wsparcia superwizora.
Leczenie wypalenia zawodowego byłoby najskuteczniejsze gdyby oddziaływało na jego przyczyny, ale ponieważ najczęściej jest niemożliwe, jest skupione na osobie pracownika.
W leczeniu każdej choroby dąży się do tego, aby oddziaływać na jej przyczynę, a nie tylko niwelować objawy, lub czynniki pośrednio zwiększające ryzyko choroby. W leczeniu wypalenia zawodowego uzyskanie poprawy wymaga dłuższego czasu i pomocy specjalisty. Najczęściej bowiem nierealna jest zmiana tego, co dzieje się w organizacji lub zmiana pracy na taką, która będzie całkiem pozbawiona obciążeń. W związku z tym praca specjalisty od wypalenia zawodowego opiera się na tym, co jest możliwe, m.in. na wzmacnianiu zasobów indywidualnych, zawodowych i osobistych.
Wśród zasobów osobistych najważniejsza jest umiejętność radzenia sobie ze stresem. Wypalenie bowiem rozwija się w odpowiedzi na stres, któremu nie odpowiada własne działanie zaradcze. Jeśli jesteśmy bezradni wobec długotrwałego stresu, którego doświadczamy w pracy, wtedy powstaje wypalenie. Jeśli podejmiemy działanie, nie poddamy się, ale będziemy wykorzystywać swoje siły do walki ze stresem, wtedy mamy szansę na odzyskanie poczucia kompetencji, satysfakcji z pracy oraz motywacji do pracy. Pierwszym krokiem ku zmianie własnej bezradności wobec stresu jest zrozumienie tego, co tak naprawdę stanowi dla mnie stres w pracy. Krokiem drugim jest przypomnienie, jakie są moje dotychczasowe sukcesy w radzeniu sobie z różnymi trudnymi sytuacjami i określenie na tej podstawie, jakie umiejętności radzenia sobie już posiadam, po to, aby świadomie je uruchomić do walki ze stresem. Krokiem trzecim jest analiza, co jeszcze jest mi potrzebne, jakie umiejętności, jakie kompetencje, również te zawodowe, aby lepiej radzić sobie w przyszłości.
Dlaczego potrzebna jest pomoc z zewnątrz?
Wypalenie zawodowe niezależnie od przyczyn i rozlicznych skutków, obniża także wolę działania i osłabia mechanizmy radzenia sobie. Trudno jest samemu dokonać powyższej analizy, trudno jest wydobyć się z postawy bierności wobec trudności, trudno jest docenić i uruchomić własne kompetencje. Dlatego dobrze jest walczyć z wypaleniem zawodowym będąc prowadzonym przez „przewodnika”, który pomoże nam uwierzyć, że jest to w ogóle możliwe, pomoże nam uwierzyć w to, że jest to możliwe dla nas, że damy radę i pomoże nam także uwierzyć ponownie w siebie i w sens naszej pracy.
