Wypalenie zawodowe jest zjawiskiem chronicznym, ale jest odwracalne. Skutki wypalenia to konsekwencje indywidualne, czyli pogorszenie zdrowia fizycznego i psychicznego pracowników oraz konsekwencje organizacyjne: obniżenie jakości pracy, absencje i choroby, zła atmosfera pracy. Leczenie wypalenia skierowane jest na jego przyczyny.
Jakie objawy mogą świadczyć o procesie wypalenia?
Przyczyny, struktura, poziom i konsekwencje wypalenia są inne u każdej doświadczającej go osoby. Można wymienić wiele symptomów wypalenia, indywidualnych i związanych z pracą.
Wśród symptomów fizycznych może wystąpić:
- dominujące poczucie fizycznego zmęczenia / wyczerpania
- zaniedbywanie aktywności fizycznej
- zakłócenia snu i bezsenność
- bóle głowy i pleców
- osłabienie
- obniżona odporność
- częste choroby bez rozpoznawalnych przyczyn i wiele innych.
Do psychologicznych symptomów należy zaliczyć:
- zniechęcenie i przygnębienie
- bezsilność i obniżony nastrój
- stałą obecność negatywnych postaw i myśli
- trudności w relaksowaniu się
- utrzymujące się poczucie znużenia
- nawracające lęki, niepokój
- ukrywanie uczuć i izolowanie się
- poczucie pustki i brak celów.
Osobom wypalonym, dla których praca była i jest nadal ważną wartością życiową, cierpienie sprawiać będą także tzw. konsekwencje organizacyjne:
- osiąganie wyników obniżonych w stosunku do posiadanych kompetencji
- nieprzestrzeganie standardów jakościowych istotnych dla danego zawodu
- popełnianie błędów
- mniejsza staranność
- niższa kreatywność w rozwiązywaniu problemów
- obniżone zaangażowanie
- ograniczanie wysiłku do minimum niezbędnego, aby utrzymać się w pracy.
Kto jest zagrożony wypaleniem zawodowym?
Wypalenie dotyka przede wszystkim najlepszych pracowników, tych, którzy najbardziej angażują się w pracę. Jeśli pracownik nie wykazuje wysokiej motywacji w początkowym okresie swojej pracy, to w przypadku doznawanego stresu w pracy może pojawiać się u niego: depresja, stres, alienacja, rutyna, przemęczenie, ale nie wypalenie. Wypalenie zawodowe jest zatem przede wszystkim odpowiedzią na zawiedzione oczekiwania zawiązane z pracą, zakładanymi celami czy istotnymi wartościami, a nie tylko odpowiedzią na monotonną i długotrwałą pracę.
Obecnie przyjmuje się, że wypalenie występuje we wszystkich zawodach, nie tylko tych związanych z pracą, czyli tzw. zawodach społecznych, w których występuje bliski kontakt interpersonalny z ludźmi, ale także w pracy z informacją i rzeczami.
Czy jest możliwe wyleczenie wypalenia zawodowego?
Organizacyjne sposoby przywracania zaangażowania i pasji podejmowane są bardzo rzadko, choć to właśnie przyczyny związane z samą pracą i środowiskiem pracy są najistotniejsze dla rozwoju wypalenia. Dlatego osobom, które doświadczają wypalenia zawodowego oferowane jest wsparcie indywidualne i wypracowanie ze specjalistą psychologiem szeregu zmian w obszarach, w których możliwy jest podmiotowy, indywidualny wpływ.
Prewencja i leczenie wypalenia zawodowego pomaga odzyskać zaangażowanie, odbudowuje wiarę w umiejętności, skutkuje przywróceniem wysokiej jakości pracy i motywacji. Podjęte działania zapobiegają przedwczesnemu porzuceniu pracy. Mogą prowadzić do istotnych zmian zawodowych, ale będą wtedy gdy są one świadome i przemyślane. Interwencja psychologiczna pomaga osobom wypalonym powrócić do ponownego pełnego wykorzystywania swoich kompetencji. Klienci doświadczają redukcji i wycofywania się kolejnych negatywnych symptomów, co znacząco poprawia ich jakość życia. Zmiany te następują dzięki m.in.: wypracowaniu nowych zdrowych nawyków, urealnieniu oczekiwań związanych z pracą, podwyższeniu kompetencji zaradczych. Tak jak wiele jest możliwych symptomów wypalenia, tak samo wiele jest możliwości pozytywnej interwencji, która będzie łatwiejsza i szybsza, jeśli będzie podejmowana pod kierunkiem doświadczonego specjalisty w tym zakresie.
Autorski model interwencji psychologicznej ukierunkowanej na wypalenie zawodowe
Proponowany model pracy został przeze mnie stworzony jako autorska koncepcja na podstawie własnych badań naukowych, wywiadów indywidualnych z osobami wypalonymi, przeprowadzonych konsultacji indywidualnych oraz na podstawie najnowszej literatury. Zagadnieniami tymi zajmowałam się już na początku drogi zawodowej pracując w Instytucie Psychologii Zdrowia UAM i podlegając Prof. Helenie Sęk, która jest uznawana za polski autorytet w dziedzinie wypalenia zawodowego. Po wielu latach ta sama osoba została recenzentem mojej pracy doktorskiej, w której opisuję autorski model badający wzajemne zależności motywacji do pracy i wypalenia zawodowego.
Zagadnienia wypalenia zawodowego dotyczą mnie także osobiście. Doświadczałam go kilkakrotnie, ale też z powodzeniem je zwalczałam. Kiedy pomagałam innym wkroczyć na drogę swojego „powołania”, sama zastanawiałam się nad znalezieniem takiego obszaru działania dla siebie. Wiele lat temu odkryłam, że jest to udzielanie pomocy i wsparcia osobom, które m.in. z takich powodów jak wypalenie zawodowe, nie wykorzystują swojego potencjału i przestały czerpać satysfakcję z pracy.
